Bösendorfer – pisany także Boesendorfer, w świecie anglojęzycznym często Bosendorfer bez przegłosu – to wielka wiedeńska manufaktura fortepianów, założona w 1828 roku. Jej szczególność leży w samodzielnej konstrukcji i w instrumencie, który w świecie fortepianów stanowi wyjątek: fortepianie koncertowym Imperial z 97 klawiszami i ośmioma pełnymi oktawami. Dochodzi do tego rim z litych części świerkowych zamiast giętych warstw forniru oraz historia ściśle związana z wiedeńskim życiem muzycznym – od Franza Liszta po własną salę koncertową w Palais Liechtenstein.
Historia
Ignaz Bösendorfer (zm. 1859) uczył się u wiedeńskiego budowniczego fortepianów Josepha Brodmanna i w 1828 roku przejął jego warsztat na Josefstadt. Producent podaje jako datę założenia 25 lipca 1828 roku, dzień przyjęcia do wiedeńskiego cechu. Już w latach 30. XIX wieku otrzymał tytuł c.k. nadwornego i kameralnego wytwórcy fortepianów; Wien Geschichte Wiki podaje na to rok 1836, producent 1839. W 1838 roku Franz Liszt grał w Wiedniu na fortepianie Bösendorfer – według firmy początek ścisłego związku.
- 1859: Syn Ludwig Bösendorfer (1835–1919) przejmuje firmę; w 1860 roku opracowuje nowy mechanizm.
- 1872: Hans von Bülow otwiera salę Bösendorfer w dawnej ujeżdżalni Palais Liechtenstein przy Herrengasse; ostatni koncert odbył się w 1913 roku przed rozbiórką.
- 1909: Przekazanie wiedeńskiemu bankierowi Carlowi Hutterstrasserowi; od 1931 roku jego synowie Wolfgang i Alexander współprowadzą firmę.
- 1966: Przejęcie przez amerykańską Kimball International.
- 1973: Przeniesienie produkcji do Wiener Neustadt.
- 2001: Powrót do austriackiej własności przez grupę BAWAG P.S.K.
- 2008: Przejęcie przez Yamaha (umowa pod koniec 2007); Bösendorfer działa dalej jako samodzielne przedsiębiorstwo.
Konstrukcja i brzmienie
Kilka cech konstrukcyjnych kształtuje charakter fortepianów Bösendorfer:
- Rim z litego świerku: Obwód jest budowany z litych, połączonych części świerkowych, a nie gięty z warstw forniru.
- Pojedyncze zawieszenie strun: Każda struna ma własny kołek zaczepowy.
- Zdejmowana listwa kapodastra: W dyszkancie jest wykonana jako zdejmowana, co według angielskojęzycznej Wikipedii ułatwia restauracje.
- Rozszerzony bas: Imperial (model 290) sięga z 97 klawiszami od subkontra-C do c⁵ – dziewięć klawiszy więcej niż zwykle. Impuls dał Ferruccio Busoni, który chciał przenosić utwory organowe Bacha; pierwszy Imperial datuje się na 1909 rok, producent mówi o powstaniu około 1900 roku. Dodatkowe klawisze były początkowo zakryte, a dziś są zabarwione na czarno. Według angielskojęzycznej Wikipedii dodatkowe struny basowe wytwarzają dalsze rezonanse, które wzbogacają całościowe brzmienie.
- Model 225: Posiada 92 klawisze i sięga w basie do subkontra-F.
- Modele VC: Typy 170VC, 185VC, 214VC, 230VC i 280VC podążają za młodszą koncepcją technologii Vienna Concert.
W 1986 roku firma zaprezentowała ponadto na Festiwalu w Salzburgu samogrający Imperial. Wszystkie fortepiany są dziś produkowane w Wiener Neustadt, według danych producenta niecałe 300 instrumentów rocznie.
Znane modele
Numer modelu odpowiada długości w centymetrach, w przypadku pianin wysokości.
- Modell 155 – 155 cm (nieuwzględniony już w aktualnym programie producenta)
- 170VC – 170 cm
- 185VC – 185 cm
- Modell 200 – 200 cm
- 214VC – 214 cm
- Modell 225 – 225 cm, 92 klawisze
- 230VC – 230 cm, fortepian koncertowy
- 280VC – 280 cm, fortepian koncertowy
- 290 Imperial – 290 cm, 97 klawiszy
- Grand Upright 120 i 130 – pianina o wysokości odpowiednio 120 i 130 cm
Zakup używanego: na co zwracać uwagę
Historyczny Bösendorfer łączy instrument i wiedeńską historię kultury. Aby jedno i drugie wybrzmiało, warto się dokładnie przyjrzeć:
- Numer seryjny i rok produkcji: Numer pozwala w połączeniu z dokumentami producenta na datowanie. Styl obudowy, model i numer powinny do siebie pasować.
- Płyta rezonansowa i rim: Pęknięcia, odklejone żebra i słabnące wysklepienie płyty rezonansowej pogarszają brzmienie; przy świerkowym rimie należy zwracać uwagę na łączenia i miejsca klejenia.
- Stojan kołków strojeniowych: Mocno siedzące kołki strojeniowe są warunkiem stabilnego stroju.
- Mechanizm: Główki młoteczków, osie i tłumienie decydują o odczuciach z gry i barwie dźwięku; starsze instrumenty wymagają tu szczególnej staranności.
- Dodatkowe klawisze: W Imperial i modelu 225 do kontroli należą także najgłębsze struny i klawisze.
Fachowa restauracja zachowuje to, co zdrowe, i wymienia to, co zużyte – z uwzględnieniem osobliwości wiedeńskiej konstrukcji. Musism restauruje fortepiany i pianina od 1986 roku i współpracuje przy tym z technikami koncertowymi.
Częste pytania
Dlaczego Bösendorfer Imperial ma 97 klawiszy?
Ferruccio Busoni zainspirował rozszerzony zakres dźwięków, aby móc przenosić utwory organowe na fortepian. Dziewięć dodatkowych klawiszy basowych prowadzi do subkontra-C i daje osiem pełnych oktaw.
Gdzie dziś buduje się fortepiany Bösendorfer?
W Wiener Neustadt, dokąd produkcja została przeniesiona w 1973 roku. Od 2008 roku firma należy do Yamaha, ale działa jako samodzielne przedsiębiorstwo.
Co oznacza „VC” w nazwach modeli?
Oznacza „Vienna Concert”, koncepcję konstrukcyjną, którą manufaktura stosuje w swoich aktualnych modelach od 170VC do 280VC.
Bösendorfer w Musism
Zobacz odrestaurowane instrumenty Bösendorfer w sklepie · Chcą Państwo sprzedać swój Bösendorfer?