Steinway & Sons – ook geschreven als Steinway and Sons of kortweg Steinway, in Duitse bronnen verbonden met de oorspronkelijke familienaam Steinweg – staat voor een zeldzame verbinding van vindingrijkheid en ambachtelijke continuïteit. Het in 1853 in New York opgerichte familiebedrijf heeft in de loop van zijn geschiedenis ruim honderd patenten in de pianobouw aangevraagd; meerdere basisprincipes van de moderne vleugel, van de kruiselings bespannen bassnaren tot de gebogen rim, zijn met zijn naam verbonden. Gebouwd wordt tot op heden op twee locaties, in New York en in Hamburg, en de modelaanduidingen noemen de lengte van het instrument in centimeters.
Geschiedenis
Heinrich Engelhard Steinweg (1797–1871), zoon van een houtvester uit Wolfshagen in de Harz, vestigde zich in 1820 in Seesen als meester-timmerman en instrumentenmaker. Eerst bouwde hij gitaren, mandolines en citers; volgens de Neue Deutsche Biographie ontstonden in 1836 zijn eerste vleugel en een tafelpiano. In 1850 volgde hij zijn zoon Carl naar New York, waar hij in 1853 samen met zijn zonen Steinway & Sons oprichtte. In 1864 werd de familienaam geamerikaniseerd. De oudste zoon C. F. Theodor zette de Duitse zaak aanvankelijk voort, die in 1865 overging naar Wilhelm Grotrian en partners.
- 1856: Eerste in de VS gebouwde vleugel van het huis.
- 1880: William en C. F. Theodore Steinway richten de fabriek in Hamburg op.
- 1903 en 1938: Voltooiing van het 100.000e resp. 300.000e instrument.
- 1972: Einde van het familiebezit; verkoop aan het Amerikaanse mediaconcern CBS.
- 1985 en 1995: Overname door een investeringsgroep uit Boston, later fusie met Selmer tot Steinway Musical Instruments.
- 2013: Overname door de investeringsmaatschappij Paulson & Co.
Bouwwijze en klank
De patentgeschiedenis van het huis leest als een kroniek van de moderne vleugelbouw. Belangrijke mijlpalen zijn:
- Kruiselings bespannen bassnaren: Amerikaans patent uit 1859; de Neue Deutsche Biographie dateert een constructie met kruiselings bespannen snaren op 1861, de bronnen wijken hier van elkaar af.
- Duplexschaal en gietijzeren plaat: in 1872 gepatenteerd, evenals een op deuvels rustende gietijzeren plaat.
- Sostenutopedaal: het middelste pedaal, dat afzonderlijke tonen gericht laat doorklinken, werd in 1874 gepatenteerd (de Duitstalige Wikipedia noemt 1875).
- Gebogen rim: De buitenste kastwand wordt uit verlijmde houtlagen gebogen; het bijbehorende patent valt in de jaren 1880.
- Klankbord: Een „diafragmatisch“ klankbord werd in 1936 gepatenteerd; volgens de fabrikant gebruiken de huidige vleugels uitgezocht Sitka-sparrenhout.
Binnen het huidige programma vormen de modellen constructiefamilies: volgens de fabrikant zijn A-188 en B-211 gebaseerd op de constructie van de concertvleugel met klankbord en gietijzeren plaat, is de C-227 rechtstreeks afgeleid van de D-274, terwijl M-170 en S-155 teruggaan op de nieuwere O-180.
Bekende modellen
Het cijfer in de modelnaam komt overeen met de lengte in centimeters; bij piano’s geeft het de hoogte aan.
- S-155 – 155 cm, kleinste kleine vleugel (stutzvleugel)
- M-170 – 170 cm
- O-180 – 180 cm
- A-188 – 188 cm, salonvleugel
- B-211 – 211 cm, salonvleugel op basis van de concertvleugelconstructie
- C-227 – 227 cm, rechtstreeks afgeleid van de concertvleugel
- D-274 – 274 cm, de concertvleugel
- K-132 – piano, 132 cm hoog, volgens Wikipedia sinds 1903 in het programma
Bij historische instrumenten kunnen aanduidingen en afmetingen afwijken van de huidige modellen; doorslaggevend is altijd het individuele instrument.
Tweedehands kopen: waarop letten
Een gebruikte Steinway kan generaties meegaan – mits substantie en restauratie in orde zijn. De volgende punten verdienen bijzondere aandacht:
- Serienummer en bouwjaar: Het nummer laat zich aan de hand van gepubliceerde lijsten aan een productiejaar koppelen; het bedrijf houdt sinds 1853 leveringsboeken bij. Wijken nummer, kaststijl en model van elkaar af, dan is navraag op zijn plaats.
- Klankbord: Scheuren, losgekomen ribben of een verloren welving verminderen klank en draagkracht.
- Stemplank: De stemwervels moeten stevig zitten, anders houdt de stemming niet. Een vernieuwde stemplank is bij oudere instrumenten geen smet, maar vaak een voorwaarde.
- Mechaniek en hamerkoppen: Afgespeeld hamervilt, uitgesleten assen en een ongelijkmatige regulatie beïnvloeden repetitie en klankkleur.
- Documentatie: Een navolgbaar overzicht van welke onderdelen zijn vernieuwd en welke behouden, schept vertrouwen en waardebehoud.
Hout, vilt en leer verouderen; klimaat en speelintensiteit laten sporen na. Een vakkundige restauratie behoudt de originele substantie waar die gezond is, en vervangt wat zijn functie heeft verloren. Musism restaureert sinds 1986 vleugels en piano’s en werkt daarbij samen met concerttechnici.
Veelgestelde vragen
Waar worden Steinway-vleugels gebouwd?
In twee fabrieken: in New York (Queens) en in Hamburg. De Hamburgse fabriek bestaat sinds 1880.
Wat betekenen letter en cijfer in de modelnaam?
De letter geeft het model aan, het cijfer de lengte in centimeters – een B-211 is dus 211 cm lang. Bij piano’s zoals de K-132 staat het cijfer voor de hoogte.
Hoe kan het bouwjaar van een Steinway worden bepaald?
Via het serienummer, dat zich laat vergelijken met de productielijsten. Ter oriëntatie: het 100.000e instrument ontstond in 1903, het 300.000e in 1938.
Steinway & Sons bij Musism
Gerestaureerde Steinway-instrumenten in de shop bekijken · Wilt u uw Steinway verkopen?